Siber Suçlarda Kriminolojik Uzman Mütalaası

Siber suç dosyalarında maddi gerçeğin ortaya çıkarılması, hukuki değerlendirmenin yanında failin davranışını ve dijital izlerin anlamını davranış bilimleri çerçevesinde çözümlemeyi gerektirir.

Bu değerlendirmeler, kriminoloji doktorası ve siber suç bilimi (siber kriminoloji) formasyonuna dayalı olarak, tamamen bilimsel yöntemlerle hazırlanmaktadır.

  • Dolandırıcılık Suçlarında Uzman Mütalaası (TCK m.158)

İnternet dolandırıcılığı vakalarında süreç, çoğu zaman tek bir dilekçeyle değil, doğru sırayla atılan bir dizi adımla yönetilir. Sosyal medya, ödeme ve transfer kanalları ya da banka altyapılarının araç olarak kullanıldığı olaylar genellikle TCK m. 158/1-f kapsamındaki nitelikli dolandırıcılık olarak değerlendirilir ve bu nitelikli hâl için öngörülen ceza, hapisle birlikte elde edilen menfaatle orantılı adli para cezasını da kapsar. Özellikle hesabını ya da IBAN’ını kullandıran, bilmeden aracılık ettiği ileri sürülen kişilerde belirleyici olan husus, kastın ve suça iştirak iradesinin dosya kapsamında bulunup bulunmadığıdır.

Kriminolog Dr. sıfatıyla hazırlanan bilimsel değerlendirmede failin hile teşkil eden davranış örüntüsü, hedef seçimi, ekonomik saik (fiyat/marj analizi) ve suç zincirindeki rolü incelenir; kişinin bilinçli fail mi yoksa iyiniyetli/bilgisi dışında bir aktör mü olduğu bilimsel ölçütlerle değerlendirilir.

İnternet üzerinden dolandırıldığını fark eden, parasının haksız biçimde transfer edildiğini gören ya da hesabının bilgisi dışında dolandırıcılıkta kullanıldığı iddiasıyla karşılaşan kişiler için hazırlanan mütalaa, olayın davranışsal boyutunu mahkemeye bilimsel olarak sunar.

  • Bilişim Sistemine Girme ve Verilerin İhlali Suçlarında Uzman Mütalaası (TCK m. 243-245)

Hesap ele geçirme, sisteme izinsiz erişim ve kart bilgilerinin kötüye kullanılması gibi olaylarda, log kayıtlarının teknik incelemesi belirleyici olur. TCK m. 243 bir bilişim sistemine hukuka aykırı erişimi ve orada kalmayı; m. 244 sistemi engelleme, bozma, verileri yok etme veya değiştirmeyi; m. 245 banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılmasını düzenler.

Anonim ve sahte hesaplar üzerinden işlenen fiillerde failin kimliğine ulaşmak büyük ölçüde IP verilerine bağlı olduğundan, iletişimin gerçekleştiği tarih ve saat bilgilerinin isabetle belirlenmesi gerekir.

Bu dosyalarda log kayıtları, erişim izleri ve sistem verileri, siber suç bilimi yöntemiyle teknik-davranışsal olarak çözümlenir; failin erişim yöntemi ve niyeti değerlendirilir. Sosyal medya ya da e-posta hesabı ele geçirilen, sistemine izinsiz girildiğini fark eden ya da banka kartının rızası dışında kullanıldığını tespit eden kişiler için mütalaa, dijital izlerin anlamını hâkim için anlaşılır kılar.

  • Kişisel Verilerin Hukuka Aykırı İşlenmesi ve Ele Geçirilmesi (TCK m. 135-140)

Fotoğrafın, iletişim bilgilerinin ya da kişisel verilerin izinsiz paylaşıldığı durumlarda ilk hukuki çerçeveyi TCK m.135-140 bandı oluşturur.

Bir kişiye ait fotoğraf veya videonun rızası olmaksızın sosyal medyada paylaşılması, kişisel verilerin hukuka aykırı biçimde verilmesi ya da ele geçirilmesi suçunu doğurabilir. İlgili düzenlemeler TCK’da ayrı bir bölümde yer alır: verilerin hukuka aykırı kaydedilmesi (m. 135), hukuka aykırı olarak verilmesi, yayılması veya ele geçirilmesi (m. 136), kamu görevlisi tarafından veya belli bir mesleğin sağladığı kolaylıkla işlenmesi hâlindeki nitelikli hâller (m. 137) ve verilerin süresi geçtiği hâlde yok edilmemesi (m. 138). Bu suç şikâyete bağlı değildir; savcılık, fiili herhangi bir yolla öğrendiğinde kendiliğinden soruşturma başlatabilir.

Mütalaada verinin ele geçiriliş biçimi, yayılma dinamiği ve failin veriye erişim konumu incelenir. Fotoğrafının izinsiz paylaşıldığını gören, kişisel bilgilerinin rızası dışında yayıldığını fark eden ya da verilerinin ele geçirildiğini düşünen kişiler için hazırlanan mütalaa, ihlalin nasıl gerçekleştiğini ve failin konumunu ortaya koyar.

  • Sosyal Medyada Hakaret Suçunda Uzman Görüşü (TCK m. 125)

Sosyal medyada işlenen hakaret ve organize karalama, aleniyet unsuru nedeniyle daha ağır bir çerçevede değerlendirilir. Hakaret, kişinin onur, şeref ve saygınlığını rencide eden somut bir fiil isnadı ya da sövme biçiminde tanımlanır; herkese açık platformlarda işlendiğinde ceza, aleniyet nedeniyle artırılır.

Yargıtay uygulamasında aleniyet, içeriğin belirsiz ve çok sayıda kişi tarafından görülebilir olmasıyla ilişkilendirilir; bu nedenle açık profillerden yapılan paylaşımlar kural olarak aleni kabul edilir. Bu suçta kritik nokta süredir: şikâyet hakkı, mağdurun fiili ve faili öğrendiği andan itibaren altı aylık hak düşürücü süreye bağlıdır ve dijital içerikler kolayca silinebildiğinden, şikâyetten önce delillerin güvenli biçimde kayıt altına alınması büyük önem taşır.

Siber kriminolojik değerlendirmede içeriğin yayılma biçimi, hedef seçimi, tekrar eden davranış örüntüsü ve organize bir karalama kampanyasının varlığı analiz edilir. Sosyal medyada hakarete uğrayan, hakkında sistemli karalama yürütülen ya da itibarına yönelik koordineli bir saldırıyla karşılaşan kişiler için mütalaa, saldırının münferit mi yoksa organize mi olduğunu bilimsel olarak gösterir.

  • Tehdit ve Şantaj Suçlarında Uzman Mütalaası (TCK m. 106-107)

E-posta ya da sosyal medya üzerinden gelen tehdit ve şantaj mesajlarında, gönderilerin teknik ve davranışsal analizi tehdidin ciddiyetini ortaya koyar. TCK m. 106 tehdidi, m. 107 şantajı düzenler.

Özellikle e-posta ve sosyal medya üzerinden gönderilen çok sayıda tehdit içerikli mesajda; üst veriler (header/metadata), gönderim kronolojisi, dil ve içerik örüntüsü ile tehdidin ciddiyeti ve risk seviyesi, siber suç bilimi ve tehdit değerlendirmesi yöntemleriyle incelenir.

Uzman mütalaasında failin davranışsal örüntüsü ve olası eskalasyon işaretleri değerlendirilir. E-posta yoluyla tehdit alan, sosyal medya üzerinden şantaja maruz kalan ya da ardı ardına gelen tehdit mesajlarıyla karşılaşan kişiler için hazırlanan mütalaa, tehdidin ciddiyet düzeyini ortaya koyar.

  • Özel Hayatın Gizliliğini İhlal ve İçeriklerin Yayılması (TCK m. 132-134)

Özel (müstehcen) görüntü, ses kaydı ya da yazışmaların izinsiz ele geçirilip yayılması, mağdur açısından en ağır sonuçları doğuran vakalar arasındadır.

Haberleşmenin gizliliğini ihlal (m. 132), kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması (m. 133) ve özel hayatın gizliliğini ihlal (m. 134) suçları, dijital ortamda ele geçirilen görüntü, ses veya yazışmaların yayılmasıyla sıkça birlikte görülür.

Uzman görüşünde, içeriğin ele geçiriliş ve paylaşılma yöntemi çözümlenir. Özel görüntüleri izinsiz yayılan, konuşmalarının gizlice kaydedildiğini öğrenen ya da özel yazışmaları ifşa edilen kişiler için mütalaa, içeriğin nasıl elde edilip yayıldığını ortaya koyar.

  • Sahte Hesap, Kimliğe Bürünme ve İtibar Saldırıları

Bir kişinin adına sahte hesap açılması ve kimliğine bürünülmesi, çoğu zaman birden fazla suç tipini aynı anda kapsar.

Başkasının kimliğine bürünerek sahte hesap açılması ve bu yolla işlenen fiiller, olayın niteliğine göre hakaret (m. 125), özel hayatın ihlali (m. 134), kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesi (m. 135-136) ve dolandırıcılık (m. 157-158) gibi farklı suç tipleriyle birlikte değerlendirilebilir.

Uzman mütalaasında sahte kimliğin oluşturulma biçimi, hedef ve saldırının aşamaları analiz edilir.

Kriminolojik Mütalaada İzlenen Yöntem

Dijital ekosistemin karmaşık yapısı, bu alandaki uyuşmazlıkların çözümünde hukuk, bilişim, finans ve kriptografinin kesiştiği çok disiplinli bir yaklaşımı zorunlu kılar. Değerlendirme; dijital delillerin (e-posta üst verileri, HTS kayıtları, log kayıtları, sosyal medya içerikleri, bilirkişi raporları) sistematik çözümlenmesine dayanır. Zamansal analiz, davranışsal örüntü analizi, tehdit ve risk değerlendirmesi, aktör rollerinin işlevsel ayrıştırılması ile rutin faaliyet teorisi ve fırsat temelli suç yaklaşımları gibi yerleşik kriminoloji kuramları kullanılır. Her tespit, dosya delillerine ve doğrulanabilir akademik literatüre dayandırılır.

İşbu bilimsel değerlendirmeler, kriminoloji doktorası ve siber suç bilimi (siber kriminoloji) alanındaki akademik formasyona dayalı olarak, Kriminolog Dr. sıfatıyla bilimsel yöntemlerle hazırlanmaktadır. Amaç, mahkemeye davranış bilimi ve siber suç dinamikleri perspektifinden bilimsel katkı sunmaktır. Adına sahte hesap açıldığını fark eden, kimliğine bürünüldüğünü tespit eden ya da sahte profiller üzerinden itibarı hedef alınan kişiler için mütalaa, sahte kimliğin nasıl kurgulandığını ve saldırının yapısını ortaya koyar.

Uzman Görüşünün Mahkeme Sürecindeki İşlevi Nedir?

İşbu Uzman Mütalaası, siber suç dosyalarında mahkemeye sunulmak üzere hazırlanan bilimsel görüş niteliğindedir. Nihai takdir her hâlükârda mahkemeye aittir; mütalaa, yargılama makamına siber suç bilimi ve kriminoloji perspektifinden yardımcı olma işlevi görür.

#uzmanmütalaası #uzmangörüşü #uzmanmütalası #sibersuçuzmanı